تهيه و تدوين:مهندس مسعود عتيقي،مدیر انجمن نجوم آماتوري ايران

دی ماه و ماه آغازین فصل سرد زمستان  از راه رسید .بویژه آنکه از اواسط پاییز شاهد سرمای زمستانی بوده ایم و این خود تمرینی برای رصدهای شما از رویدادهای خاص آسمانی در شرایط سخت می تواند محسوب شود . ساعت 52  : 3 بامداد روز جمعه اول دیماه ، زمستان آغاز و خورشید به نقطه انقلاب زمستانی می رسدیعنی بیشترین جدایی بین مکان خورشید واستوای سماوی در بخش جنوبی کره آسمان که پیش از اینها از آن به عنوان راس الجدی یاد می کردند . شب یلدا این طولانی ترین شب سال ، کوتاهترین روز را پشت سرخود خواهد داشت و از این پس رفته رفته روزها بلند و شبها کوتاه می شود تا به اعتدال در آغاز بهار برسد . مراسم شب یلدا سرآغازی برای جمع های دوستانه است که عصر پنج شنبه 30  آذر با حضورتان در همایش پایان فصل پاییز انجمن اولین گردهمایی صمیمی یلدا را در جمعی آسمانی تجربه می کنید و بدنبال آن در جمع بزرگترها و فامیل در شب یلدا به انتقال دانسته ها و حتماً ترویج نجوم آماتوری می پردازید و از شیرینیها و جذابیتهای مطالعه اجرام آسمانی با دیگران سخن خواهید گفت . فلسفه شب یلدا و این مراسم نیز بدور از این ایده ها نبوده است ضمن آنکه باعث افزایش صمیمیت ، آگاهی از دانستنیهای اساطیری و اشعار بزرگان این اهورایی سرزمین و توجه ویژه به علم نجوم با عنایت به مکان قرار گیری خورشید در این شب و روز خاص،خواهد شد . با این گفتار به سراغ رویدادهای آسمانی دی رفته و با مهر تابان که در جنوبی ترین نقطه شرقی طلوع ودر جنوبی ترین نقطه غربی غروب می کند سخن را آغاز می نماییم . خورشید در صورت فلکی کمان در ابتدای دی ماه و در پایان این ماه به صورت فلکی بزغاله می رسد . آغازین روزهای  دی خبر از آغاز سال 2007 میلادی دارد و همین جا به هموطنان عزیز مسیحی بویژه اعضای محترم  انجمن که از جامعه  محترم ارامنه کشور می باشند تبریک  عرض مینماییم وسالی پر ازموفقیت را برای این عزیزان آرزومندیم.از نکات جالب این ماه آن است که روز اول ماه ذیحجه نیز با روز اول دی و روز پایانی ذیحجه نیز با30 دیماه مصادف شده است و دقیقاً ماه قمری و خورشیدی با هم آغاز و پایان  می یابند و از سوی دیگر ذی الحجه امسال همچون دی 30

روزه است .کمان ابروی زیبای ذی الحجه را در روزهای آغازین دی در افق غربی مشاهده خواهید نمود .در شامگاه دوشنبه 4 دی ، سیاره اورانوس بالاترازهلال افزاینده ذیحجه قرارگرفته است وباجدایی زاویه ای 3 درجه این دو جرم را می توانید مشاهده نمایید .در این روز مناسبت بسیار بزرگی همچون تولد حضرت عیسی ابن مریم قرار دارد.سیاره اورانوس درقدر نورانیت 88/5 است و در بالا و کمی سمت چپ هلال جا خوش کرده است . حدود ساعت 15/22در افق غرب جنوب غرب ماه و بدنبال آن سیاره سبز اورانوس غروب می کند .صورت فلکی سطل آب میزبان این دو جرم آسمانی است .

یکشنبه 10 دیماه به یک تجربه جالب بپردازید و آن اینکه علیرغم حرکت ظاهری ماه از شرق به غرب در آسمان (آیا علت این حرکت را میدانید ؟) اما واقعاً ماه از غرب به شرق در کره سماوی جابه جا می شود . امشب پس از غروب خورشید ماه را در نزدیکی خوشه زیبای 45 M  و یا همان خوشه معروف پروین مشاهده می کنید . با گذشت زمان و سپری شدن شب مسلماً مشاهده خواهید کرد که فاصله ماه از این خوشه بیشتر و بیشتر می شود و با در نظر داشتن ثبات ستارگان و خوشه های ستاره ای در آسمان ، جهت واقعی حرکت ماه را خواهید یافت . این تجربه را با دیگر ستارگان نیز می توانید تکرار نمایید .جالب است بدانید ساکنان آمریکای شمالی در این شب یک اختفا از خوشه پروین و ماه  را شاهد هستند . یعنی جرم دورتر ( 45M  ) در پشت ماه قرار می گیرد .

 بارش شهابی کوادرانتی  و یا ربعی در چهار شنبه 13 دیماه با ZHR 100 شهاب به اوج خود می رسد.این صورت فلکی دیگر در آسمان جایگاهی ندارد و صورت فلكي نامعلوم كوادرانز مورالايز در برخي از اطلسهاي آسمان در قرن 19 ميلادي نشان داده شده است و در سال 1920 ميلادي، هنگاميكه اتحاديه جهاني اخترشناسي ليست جديدي از 88 صورت فلكي درآسمان ارايه كرد، نام اين صورت فلكي حذف گرديد ولي بخاطر بارش شهابي كوادرانتي نام آن هنوز وجود دارد، اما کانون بارش بین صور عوا،اژدها و هرکول است. اين شهابها با سرعت Km/S 41  با جو زمين برخورد مي كنند. عامل اين بارش هم همچون بارش جوزايي كمي عجيب و ناشناخته باقي مانده است و يك جرم سيارك مانند اين بارش را نيز بوجود مي آورد كه از يخ و سنگ و با چندين كيلومتر قطر در سال 2003 ميلادي توسط سازمان فضايي امريكا (ناسا) شناسايي شد. اين سيارك يك جرم با دوره کوتاه چرخش  بدور خورشيد است .

شبانگاه شنبه 16 دی، ماه پس از بدر در کنار سیاره حلقه به گردن کیوان در صورت فلکی شیر است کمی بعد از ساعت 23 از افق شرق این دو طلوع می کنند و جدایی آنها کمتر از 1 درجه ( 59 دقیقه کمان ) است ، عکسهای زیبایی از این همنشینی می توانید بگیرید اگر و اگر ماه به این بزرگی و با این نور زیاد نبود .  قدر کیوان 2/0 است . ستاره مشهور قلب الاسد در پایین این اجرام با قدر 3/1 می درخشد .در شبهایی که ماه در آسمان نیست و یا کم نور است فرصت را مغتنم شمرده و به بررسی کهکشانهای دور دست و اجرام غیر ستاره ای با دوربینهای دو چشمی و تلسکوپهای آماتوری خود بپردازید . سه شنبه 26 دی ماه جرم ستاره مانند سفیدرنگ در بالای هلال و در افق بامدادی ، سیاره عظیم الجثه برجیس است و در بامداد چهاشنبه 27 دی هلال در نزدیکی سیاره سرخ  بهرام  قرار دارد  ( 5 درجه پایین تر و سمت راست سیاره بهرام ).

همنشینی زیبای دیگر همراه شدن ناهید این ملکه آسمان شب با سیاره قدر هشتم نپتون است که در شامگاه روز پنج شنبه 28 دی به اندازه 4/1 درجه ازیکدیگر جدایی دارند و نپتون در شمال سیاره ناهید قرار می گیرد.

منبع: http://iranastronomers.org

تهيه و تدوين:مهندس مسعود عتيقي،مدیر انجمن نجوم آماتوري ايران

با فرا رسیدن این ماه ،خزان پاییز هم به پایان می رسد و هر چند طبیعت به خواب زمستانی می رود اما شما رصد گران مسلماً از شبهای طولانی آن فصل نیز بهره خواهید برد و علیرغم سردی هوا ، گرمی و حرارت کسب دانش و توان  در نجوم رصدی ، انرژی مضاعفی برای شما جهت تلاش بیشتر تولید خواهد کرد .پس  به سراغ آسمان آذر می رویم .

*ماه در این ماه

اولین ملاقات ماه با سیارات در برج بزغاله و در شبانگاه یکشنبه 5 آذر با سیاره نپتون خواهد بود. جدایی این دو جرم 5/4 درجه و  راهی برای یافتن این سیاره که با قدر 9/7 می درخشد می باشد.نپتون کمی بیش از30واحد نجومی از زمین فاصله دارد.اورانوس دومین جرم برای ملاقات با ماه است . ساعت20 سه شنبه 7  آذرکمترین فاصله زاویه ای ماه با این سیاره است که در قدر روشنایی 8/5 قرار دارد. مقدار جدایی 45 دقیقه قوس است . این اجرام در صورت فلکی سطل آب (دلو) همدیگر را دیدار می نمایند.ساعت 59 : 9 سه شنبه 7  آذر ،ماه در تربیع اول قرار می گیرد و سه شنبه 14 آذر ساعت 55 : 3 بامداد ماه به وضعیت بدر (ماه کامل) می رسد.

هر چند سیاره کیوان در صورت فلکی شیر، ماه را مهمان خود می کند اما این سیاره درشبهای 19 و 20 آذر تقریباً به یک فاصله از ماه دیده می شود . یکشنبه،کره ماه بالا وسمت راست سیاره و شب بعد پایین آن قرار دارد. کمترین جدایی 5/6 درجه خواهد بود .در شبانگاه 20 آذر ستاره قلب الاسد با روشنایی3/1 در نزدیکی کیوان (بالا و سمت راست )در فاصله زاویه ای تقریباً 5/1 درجه ای آن قرار دارد. این سیاره در فاصله 8/8 واحد نجومی و قدر 4/0 است . ساعت 02 : 18 سه شنبه 21 آذر ماه در وضعیت تربیع آخر خواهد بود. چهارشنبه 22 آذر ،ماه به اوج زمینی خود در فاصله km 404418 می رسد . جلوه زیبایی از همنشینی هلال صبحگاهی ذیقعده با ستاره ابرغول سرخ قلب العقرب و خوشه کروی 4M  را در بامدادسه شنبه 28 آذر شاهد خواهید بود.این همان بامدادی است که باکمان ابروی ذیقعده نیز وداع خواهید کرد. جدایی زاویه ای ماه با قلب العقرب کمتر از یک درجه و با خوشه 4M  کمتر از دو درجه در ساعت 20 : 6 صبح خواهد بود .در این بامداد صورت کژدم که میزبان سیارات برجیس و بهرام است ، با حضور ماه کمترین فاصله زاویه ای ماه با این سیارات را نیز شاهد خواهید بود.برجیس کمتر از 8 درجه و بهرام تقریباً 5 درجه با ماه جدایی دارد. سیاره تیرهم دراین صورت فلکی است و 8 درجه با ماه جدایی زاویه ای دارد(پایین و سمت چپ ماه) قرار دارد. در شامگاه پنج شنبه 30 آذر کمان ابروی ذیحجه پایین و سمت چپ سیاره ناهید خواهد بود.  ناهید در این هنگام 6/1 واحد نجومی با زمین فاصله دارد و با قدر  روشنایی 8/3-  به عنوان ملکه آسمان شامگاهی خودنمایی می کند .

* سیارات در آذرماه

سیاره تیر در روز شنبه 4 آذر به حداکثر کشیدگی ( از خورشید ) می رسدو این جدایی 20 درجه خواهد بود.بعداز این روز به مرور غزال تیز پای منظومه خورشیدی رفته رفته به خورشید نزدیک و نزدیکتر می شود .تیر هنگام حداکثر کشیدگی در صورت میزان قرار داشته و فرصتی برای یافتن این سیاره با قدر 4/0 – دارید.این سیاره را هر چند با چشم غیر مسلح نیز می توانید ببینید اما از درون تلسکوپ به شکل ماه در وضعیت تربیع دیده می شود. سیاره بهرام با رنگ سرخ پایین تر از تیر قرار داردو برای دیدن آن به یک دوچشمی نیاز دارید چرا که در روشنایی افق صبحگاه قرار دارد.

تهيه و تدوين:مهندس مسعود عتيقي،مدیر انجمن نجوم آماتوري ايران

با تبریک آغاز سال تحصیلی در مدارس ودانشگاهها و با امید به موفقیت روز افزون نسل جوان کشور که سرمایه های واقعی برای کسب اعتبارعلمی  این مرز و بوم محسوب می شوند به بررسی رویدادهای  مهر و ماه اول پاییز می پردازیم .انشاءالله درشهریور ماه با آن همه رویداد بی نظیر  توانسته باشید مهارت تجربی زیادی در حوزه نجوم آماتوری کسب کرده باشید . ساعت 19:33 روزشنبه اول مهر ماه ، مرکز خورشید بر نقطه اعتدال پاییزی (تقاطع دایره البروج و معدل النهار) منطبق و از دیدگاه نجومی پاییز آغاز می شود . جشن مهرگان ،جشن سده و دهها جشن نوید گر آغاز سال در بخشی از تاریخ ایران باستان بوده است و حالا  نیز  پاییز خبر از  بهار تعلیم  وتربیت می دهد .حال بیایید نگاهی  به آسمان مهر بیافکنیم :

خورشید درخشان در برج خوشه وبه فاصله یک واحد نجومی از زمین قرار دارد در ابتدای این ماه شانس دیدن سیارات تیر وناهید کم وکمتر می شود وسیاره بهرام نیز در نزدیکی خورشید وقابل رصد نخواهد بود چرا که هر سه این اجرام در صورت فلکی سنبله هستند .

با گذشت روزهای آغازین مهر شرایط برای دیدن ناهید در افق صبحگاهی سخت وغیر قابل ممکن است . سیاره بهرام نیز همین شرایط را تا پایان ماه حفظ و غیر قابل رصد می باشد، اما سیاره تیر با جدایی بیشتر از خورشید در افق شامگاهی تا پایان این ماه بهتر قابل رصد می گردد .

سیاره تیر در دوشنبه 24  مهر به بیشترین کشیدگی خود در شرق خورشید می رسد و این جدایی  25درجه می باشد. سیاره عظیم پیکر برجیس در صورت ترازو با قدر8/1- جرم پر نور آسمان شامگاهی است وحدود ساعت 20 در اوایل ماه و 18:30 در پایان ماه غروب می کند. در روزهای پایان مهر کوچکترین سیاره منظومه شمسی یعنی تیر همنشین بزرگترین سیاره یعنی برجیس است این مهمانی کوچکها وبزرگها در صورت ترازو و در شرایطی است که عطارد 9/0 و مشتری 3/6 واحد نجومی از زمین فاصله دارند .

کمترین جدایی زاویه ای در روز 30مهر و برابر با 3درجه و52 دقیقه کمان است . سیاره کیوان در حوزه صورت فلکی شیر و در آسمان صبحگاهی با رنگ زرد ودرفاصله 8/9 واحدنجومی از ما قراردارد.اورانوس بازهم در مرز بینایی وبا قدر 8/5 در صورت فلکی دلو است فاصله این سیاره تا زمین 3/19 واحد نجومی است .

هلال زیبای ماه رمضان درشامگاه شنبه اول مهر در سمت چپ سیاره بهرام قرارگرفته است ودرشامگاه روزیکشنبه بالاتر ازعطارد این هلال قرار خواهد گرفت .کمترین فاصله هلال  ماه  با برجیس در شامگاه سه شنبه 4 مهر است که باز هم بیش از 5 درجه برجیس بالاترو سمت راست ماه قرار می گیرد .

کوژماه کاهنده دربامداد سه شنبه 18 مهر حدود 5/3 درجه پایین تر و سمت راست خوشه پروین قرار دارد.شبانگاه چهارشنبه 19 مهر ستاره بتای صورت گاو به قران کوژ ماه افزاینده می رسد واین دو کمتر از یک درجه با هم جدایی می سازند این ستاره با صورت فلکی ارابه ران به اشتراک گذاشته شده است .

هلا ل کاهنده پایانی ماه رمضان دربامداد دوشنبه 24 مهر همنشین زحل خواهد شد . این دیدار در برج اسد و مقدار جدایی این اجرام  برعکس شهریور ماه  تقریبا زیاد و درحدود 7 درجه خواهد بود .

بیشترین مقدار رخگردی ماه به اندازه 9/9 درجه در ساعت 23:30 جمعه 7 مهر و کمترین رخگرد 7/0 درجه در ساعت 8:30 روز جمعه 14 مهر است  در همین روز ودر ساعت17:30 ماه به حضیض زمینی و به فاصله 357000 کبلومتری ما می رسد واین در حالی است که پنج شنبه 27 مهرساعت 13:30  ماه به اوج مداری و فاصله 406000 کیلومتری زمین خواهد رسید . بررسی دهانه های سطح ماه ، شکاف  کاسینی در زحل، اقمار مشتری ، تغیر نورانیت ستارگان متغیر به ویژه ستاره مشهور الغول در پر ساووش ، مطالعه اجرام غیر ستاره ای  آسمان شب  پاییز را به شما علاقه مندان شناخت آسمان  پر رمز و راز توصیه می کنیم. امید است همگی بتوانیم درکنار یکدیگر مروج این دانش آسمانی باشیم .

بامداد دوشنبه 17 مهر بارش شهابی اژدهایی در ساعت 2:30 به اوج خود می رسد هرچند کانون بارش را همواره بالای سر خود داریم اما نور ماه بدر مزاحم رصد شهابهای این بارش است . منشأ بارش اژدهایی دنباله دار جیا کوبینی–زینراست که هر5/6سال یکبارخورشید را دور می زند گاهی اوقات بارشهای زیبایی را این ذرات بجامانده ازدنباله دارایجاد می نمایند.

کانون بارش نزدیک سر صورت فلکی اژدها (در میان صور خرس کوچک وبزرگ ) قرار دارد . ساعت 3:30 بامداد دوشنبه 29 مهر بارش شهابی جباری را شاهد خواهید بود که عامل مزاحمی همچون نور ماه را با توجه به روزهای پایان ماه مبارک رمضان ندارد هر چند که نور شهرها و آلودگی هوای شهرهای بزرگ همچون تهران همواره عامل مزاحمی برای رصد شهابها در آسمان این شهرها است .

حدود 20شهاب در ساعت برای زمان اوج بارش جباری پیش بینی می شود که مقدار کمی است و شهابهای این بارش بجا مانده از دنباله دار هالی  هستند که سال 1365 خورشیدی به مجاورت خورشید رسید وتا 55 سال دیگر (از امسال)هیچکس قادربه مشاهده این دنباله دارمشهورنخواهد شد  بازگشت این جرم با پیش بینی ستاره شناس مشهور انگلیسی ادموند هالی صورت پذیرفته بود .کانون این بارش درکنارپای دو پیکر و بالای ستاره رجل الجبار است .

آسمان زندگیتان صاف و رصد موفقی را برایتان آرزومندیم

در 17 اين ماه، ماه در نقطه اوج خود يعني در دورترين فاصله نسبت به زمين قرار دارد.

22 ارديبهشت روزي است كه در آن شاهد مقارنه ي ماه و مشتري در ساعت 19:24 هستيم.

23 روزي است كه  دنباله دار schhwassmann-wach  در بيشينه درخشندگي خود ديده مي شود در ساعت 20:54. در اين روز ماه نيز كامل است.

24 و مقارنه ي ماه و قلب العقرب در ساعت 21:00 در 1.9 درجه قابل مشاهده است.

27 ارديبهشت روزي كه در آن زهره در اوج خود قرار دارد.

28 ارديبهشت ماه عطارد در ساعت 23:30 در مقارنه است.

و در آخر 30 ارديبهشت كه مقارنه ي ماه و ذنب الجدي در ساعت 3:12 و مقارنه ي عطارد و خوشه پروين در ساعت 3:59 است و در اين شب شاهد تربيع آخر نيز خواهيم بود.

* ماه در بهمن

شنبه شب اول بهمن، ماه کمترین فاصله را با ستاره سماک اعزل دارد و آدرسی برای شناخت حوزه صورت فلکی خوشه می باشد،بعد از نیمه همین شب با فاصله 26 دقیقه قوس سمت راست و پایین ماه این ستاره را ببینید.علی رغم آنکه ماه نزدیک 1 بامداد یکشنبه دوم بهمن طلوع می کند، اما ساعت 18:44 شامگاه همین روز در وضعیت تربیع آخر قرار می گیرد. کمترین فاصله ماه با ستاره قلب العقرب حدود چهار ونیم درجه سمت چپ و پایین هلال شبهای آخر در بامداد چهارشنبه 5 بهمن دیده می شود.

همانگونه که در بخش رویت هلال می بینید ساعت 17:45 روز یکشنبه 9 بهمن، ماه در وضعیت مقارنه است. رصد هلالهای صبحگاهی و شامگاهی را فراموش نکنید. هنگام رویت هلال ماه محرم، ماه تقریباً در حضیض زمینی قرار دارد. ماه و اورانوس در شامگاه سه شنبه 11 بهمن حدود ساعت 19:00 کمتر از 2 درجه با یکدیگر فاصله زاویه ای دارند و ماه در سمت چپ سیاره اورانوس است.

یکشنبه 16 بهمن ساعت 10 صبح،ماه در صورت حمل به تربیع اول می رسد.

تیر علیرغم آنکه به صورت فکلی سطل آب می رسد،درمجاورت خورشید بوده و غیرقابل مشاهده است.

ناهید با قدر 5/4- هنوز سمت ملکه آسمان را حفظ نموده اما در افق صبحگاهی در حوزه صورت فلکی کمان جاخوش کرده است.یک درصد روشنائی هلال زیبای این سیاره بوده است که در ابتدای این ماه به 6% می رسد.

بهرام سرخ رودرصورت گاو خیمه زده است وبااجرام جذاب این صورت فلکی مصاحبت دارد و در افق شامگاهی است.

منبع:سایت نجوم آماتوری

پ.ن:یار بی پرده از در و دیوار متجلیست یا اولی الابصار

پنجشنبه ( 6october)-14 مهر:سياره زهره كه هنگام غروب هلال در زمان مغرب رويت ميشود.

جمعه ( october 7 )-15 مهر: هلال ماه در كنار ستاره antares نورافشاني ميكند.

شنبه 8 october) )-16 مهر: altair (α-عقاب)روشنترين ستارهاي است كه به هنگام غروب مشاهده ميشود. كه با همراهي كمرنگ ستاره tarazed  (γ-عقاب)به اندازه 1 انگشت بالاتر ديده مي شوند.اين 2 با فاصلهاي حدود 17 و 325 سال نوري از زمين هستند.

مريخ با قدر 1.7 در مرز بين 2 صورت فلكي حمل وثور اندكي بعد از غروب در افق شرقي به رنگ نارنجي ديده ميشود.

مشتري  در غروب آفتاب پنهان شده است.

زحلبا قدر حدود 0.4 در صورت فلكي سرطان در ساعات اوليه صبح در كنار castor  و  pollux ديده مي شود.

اورانوس و نپتون  با قدر خدود 5.7 و 7.8 در صورتهاي فلكي دلو و جدي در طول عصر قرار دارند.

منبع:www.sky & telescope.com

نقشه اي كه در حال حاضر در زير مشاهده مي كنيد مربوط به  آسمان امشب در حدود ساعت ۲۰:۳۰ ميباشد.

1)زهره و مشتري همچنان از نوراني ترين اجرام آسمان اين هفته هستند، هر شب در حال نزديكتر شدن به هم هستند  و در اول سپتامبر شاهد مقارنه آنها خواهيم بود .

2) ماه كامل در 19 اگوست

3)مريخ نيز  در حال نزديك شدن به زمين است ، در ساعات اوليه روز مي توانيد شاهد مناظر زيبايي با تلسكوپ باشيد.

زهره: يكشنبه 7 اگوست مصادف با 16 مرداد

مشتري:سه شنبه 9 اگوست -  18 مرداد

ماه: (ربع اول )جمعه 12 اگوست – 21 مرداد

زهره و مشتري نيز در حالي كه هوا هنوز گرگ و ميش است در غرب  به هم نزديك ميشوند.